De herkomst van de familienaam Gueinzius en Weintz
Onderzoek naar de naam Gueinzius
"Waar komt de achternaam Gueinzius vandaan?"
Daar de naam zo ongewoon is, wordt elke drager van deze naam dikwijls geconfronteerd met deze vraag,
Als eerste lid van de familie heeft Gotthold Gueinzius - HH21 (1913-1986) in het jaar 1935 geprobeerd, deze vraag tot op de bodem uit te zoeken.
Dit zijde:
De herkomst van de familienaam Gueinzius
Gotthold Gueinzius vond echter uit, dat deze veronderstelling taalkundig en klankmatig niet te handhaven was.
In alle naamkundige werken vond hij als afgeleide vorm van "Winzer" slechts "Weinzierl".
Gotthold Gueinzius verzamelde eerst alle versies van deze "zeldzame en vreemde" naam, die hij in verscheidene dokumenten over honderden jaren in handen kreeg:
Behalve Gueinzius zijn gevonden Gueintzius, Gweinzius, Gweintzius, Guinzius, Quinzius, Queinzius, Queintzius, Queintius. De niet-gelatiniseerde vorm komt vaker voor: Gueintz en Queintz.
Gueintz noemt zichzelf Master Christian Gueinzius (1592-1650) in zijn twee geschriften die hij in de Duitse taal geschreven heeft.
Gueintz of Queintz (Queinz), zo heten vaker de nakomelingen van zijn tweede zoon (1633-1688) tot aan Rosina Elisabeth die als geboren Queinzin voor haar echtgenoot Georg Adam Neumeister een grafsteen liet plaatsen in de Nikolai-kerk in Berlin-Spandau (1727).
Gotthold Gueinzius vond in het namenboek van Förstemann, die na Jakob Grimm pionierswerk op dit gebied verricht heeft, dat de naam van uit het Hoogduitse "wini" = Middelhoogduitse "wine" (vriend) afgeleid zou kunnen zijn.
Daar vond hij de afgeleide vormen op volgorde: Wini = vriend, Winitze, Winizo, Winezo, Winzo, Guinizo, Guinzzo, Winz, Wienz.
Daaruit leidde hij af dat in die van wini = vriend afkomstige afgeleide volgorde met grote waarschijnlijkheid ook de grondvorm van onze naam Quinz(ius), Queinz(ius), Weinz te rangschikken is.
De verdere onderzoeken leidden hem dan naar de klankverschuivingen, waarin het Indogermaanse verschilde met andere Indogermaanse talen.
Hij concludeerde hieruit dat de "Qu"en "Gu" ouder zouden kunnen zijn dan "W". Volgens hem zouden Queinz en Gueinz ouder moeten zijn dan Weintz. Dus dacht hij, dat Gueinzius afgeleid was van Queintz met Indogermaanse oorsprong.
Dat is de reden waarom hij zijn familie geschiedenis "The Queintz" noemde.
De herkomst van de familienaam Gueinzius
Intussen zijn er meer dan 50 jaar voorbij gegaan en hebben deze jaren nieuwe bronnen en kennis opgeleverd.
Belangrijk voor de uitleg van de naam zijn de verschillende schrijfwijzen. Hierdoor is ook te verklaren, dat er kantoren van de Burgerlijke Stand in Duitsland waren die pas sinds 1875 [6] familieboeken bij hielden, en die tegenwoordig de standaardisatie van een naam garanderen. De bekwaamheid van het lezen en schrijven was vroeger niet echt uitgebreid, zodat de dragers van de naam niet wisten hoe de naam gespeld werd. Als de doop, huwelijk en begrafenis werden geregistreerd in de kerkboeken, werd de aantekening vaak gemaakt in fonetische tekens.
Men heette hoe men zich noemde en paste de namen ook graag aan de geest van de tijd. Pas in de 19e eeuw is de schrijfwijze van de naam Gueinzius gestabiliseerd, zodat van deze verschillende schrijfwijzen slechts twee bewaard zijn gebleven: Gueinzius en Weintz.
In de tijd van de Renaissance-Humanisme van de 14e tot de 16e eeuw wendde men zich van het kerkelijke dogmatisme af en had men behoefte aan de herontdekking en zorg van de Griekse en Latijnse taal, literatuur en wetenschap. Dat leidde ertoe dat geleerden hun namen in één van de aan deze talen verwante vormen veranderden.
Gebruikelijke methodes waren de eigen naam in een taal uit de oudheid te vertalen. Zo werd aan de uit Bretten in Baden afkomstige meneer Schwarzerdt de Griekse naam Melanchton gegeven, wat betekent: zwarte aarde. Hij werd bekend als een mede-hervormer van de hervormer Luther. Nu nog is de naam Schwarzerdt bekend in zijn geboortestad Bretten.
Een andere manier was om een Latijnse uitgang aan zijn naam toe te voegen. De veelgebruikte toevoeging was "us", waarbij een klinker ertussen werd gezet, als de originele naam met een medeklinker eindigde.
Over Philipp Melanchthon (Duits)
Over de Melanchthonstad Bretten (Duits)
Geprefereerd werd ook, de naam aan te passen aan de Latijnse of Griekse taal. Degene, die zijn naam latiniseerde, zou uit Weinz nooit Weinzius gemaakt hebben, omdat de letter W in het Latijnse alfabet niet bestaat. Van de phonetische mogelijke schrijfwijze bleef voor de latinisering alleen Gueinzius of Queinzius over.
Er zijn nog meer voorbeelden hiervan: Willimann - Quillmann, Winigard - Quinkhardt, Winger - Quinger, Vinat - Quinat, Win - Quin [5].
Niet-gelatiniseerde vormen van namen
Bij het onderzoek naar de herkomst van de naam moet van de niet-gelatiniseerde vorm Gueintz, Queintz en Queinz uitgegaan worden. Daarbij kan de "Qu"niet op een oudere Indogermaanse vorm verklaard worden, zoals Gotthold Gueinzius aangenomen had. De eerste door hem aangevoerde eerste of ook Germaanse klankverschuiving vond plaats tussen de 5e eeuw voor Chr. en de 3e eeuw na Chr.
De tweede of Hoogduitse klankverschuiving lag tussen de 6e en 7e eeuw na Chr. Beide vonden plaats ver voor deze mogelijke wijziging van de namen.
Veel eerder stelt de "Qu"een variant voor van de "W" [2]. De verandering "Wie-"en "Wie-" naar "Quie-"en "Quei-"" moet als "mislukte latinisering" aan het Latijnse aangeleunde schrijfwijze aangezien worden [2], [3].
Bij Heintze-Cascorbi staat hiertoe de opmerkelijke stelling: "Zelfs slechtklinkende misvormingen, als Gueinzius, Heineccius, Cocceji, gaan zich vastzetten".
Zonder twijfel is Gueinzius de gelatiniseerde vorm van de oudere namen Weitz, Weintz of Weintz.
De naam Weintz gaat zonder twijfel terug naar de grondvorm Winizio. Hiervoor zijn twee verklaringen:
1. Een samenhang met "vinid" = "Wende (Slavisch geslacht dat tussen de rivieren de Elbe en Oder leefde), Slave"[4] die eigenlijk niet algemeen erkend is [5] [2] en
2. als vorm met het achtervoegsel "-iz" [6] en de reeds door Gotthold Gueinzius gevonden afgeleide vorm van het Germaanse "wini" = "vriend"[4] [2]
Het toevoegen van een achtervoegsel voor het liefkozen of verkleinen van de naam was alom bekend. Daarbij was de z- achtervoegsel in de 11e eeuw dominant [6].
De verandering naar "-ei-" heeft zijn oorsprong in de vermenging met "Wein"en /of vanwege de positie voor"-n" [7].
De herkomst van de naam zou tegenwoordig "vriendje"betekenen.
De Germaanse naam wini = vriend is sinds de 5e eeuw te bewijzen [2].
Bornen
|
|
Meyers großes Taschenlexikon, Mannheim, Leipzig, Wien, Zürich 1992 |
|
|
Heintze, Albert; Cascorbi, Paul: Die deutschen Familiennamen, 7. Auflage, Halle/Saale 1933 |
|
|
Zoder, R.: Familiennamen in Ostfalen, Band 1, Hildesheim 1968 |
|
|
Förstemann, Ernst: Altdeutsches Namenbuch, Band 1: Personennamen, Bonn 1990 |
|
|
Gottschald, Max: Deutsche Namenkunde, Berlin, New York 1982 |
|
|
Kunze, Konrad: dtv-Atlas Namenkunde; Vor- und Familiennamen im deutschen Sprachgebiet, München 1998 |
|
|
Kaufmann, Henning: Ergänzungsband zu: Förstemann, E., Personennamen, München, Hildesheim 1968 |